AGNUSEK - Danuta Sroka - Wycinanki ludowe i autorskie

Rozeta - gifWycinankarstwo to dziedzina, w której Danuta Sroka jest zapisana w Informatorze o realizacji programu Ministra Kultury i Sztuki "Ginące zawody" (B. Kopczyńska-Jaworska, M. Niewiadomska-Rudnicka "Piękno użyteczne czy piękno ginące", Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Łódź 1997, s.157).
Wycinanki mają postać kartek pocztowych i zakładek do książek, służą do ozdabiania pisanek, pudełek na pisanki, papierów listowych i kopert. Stosowane materiały to papier glansowany, bibuła gładka i karton. Prace są przeważnie jednokolorowe. Przed wycinaniem wzór nie jest rysowany na papierze, wycinanki "wychodzą" wprost spod ręki. Typowe motywy to drzewko życia, ptaki, kwiaty wyrastające z serc, wazonów itp.
Tylko dwie rzeczy artystka uważa za kłopotliwe w tej dziedzinie: zdobycie odpowiednich nożyczek i przyklejanie wycinanek na karton. Zasadnicze znaczenie w wycinankarstwie ma znajomość symetrii osiowej i precyzja w wycinaniu drobnych detali. Często potrzebne jest wielokrotne składanie papieru wzdłuż wielu linii zbieżnych w różnych punktach na obszarze wycinanki.
Wycinanka koszalińska nie jest wzorowana na żadnej znanej wycinance w Polsce. Jest to autorska wycinanka ludowa.
Poniżej zaprezentowano jej kilkadziesiąt przykładów wykonanych jako kartki pocztowe.

WYBRANE PRACE z 2016
Herb Łodzi. Wiosną 2016 powstały wycinanki geometryczne z papieru półpergaminowego. Znalazły swoje miejsce we współczesnym mieszkaniu w Łodzi. Oryginalny jest poprzeczny sposób przyklejenia na szyby. Zdjęcie okien wykonała Pani Basia Popławska.
W końcu grudnia powstało, jak co roku, kilkanaście wycinanek - śnieżynek.

Firanka papierowa - Łódź, kwiecień 2016 (1).
Firanka papierowa, Łódź kwiecień 2016 (1).

Firanka papierowa - Łódź, kwiecień 2016 (2).
Firanka papierowa, Łódź kwiecień 2016 (2).

Firanka papierowa - Łódź, kwiecień 2016 (3).
Firanka papierowa, Łódź kwiecień 2016 (3).

Firanka papierowa - Łódź, kwiecień 2016 (4).
Firanka papierowa, Łódź kwiecień 2016 (4).

Firanka papierowa - Łódź, kwiecień 2016 (5).
Firanki papierowe, Łódź kwiecień 2016 (5). Złożone.

Firanka papierowa - Łódź, kwiecień 2016 (6).
Firanki papierowe, Łódź kwiecień 2016 (6). Układ poprzeczny w oknach.

Wycianki - śnieżynki z papieru 2016.
Wycianki - śnieżynki z papieru, grudzień 2016.

Haft lasowiacki. Województwo podkarpackie - mapa. Latem 2016 powstały wycinanki - firanki z papieru inspirowane haftem lasowiackim. Zostały użyte w zabytkowej chacie urządzonej w lokalnym stylu ludowym (Lasowiacy, woj. podkarpackie). Trudność wykonania polegała na tym, że haft lasowiacki jest bardzo skromny z niewielką ilością charakterystycznych motywów. Nie wszystko też, co jest możliwe do wyszycia na tkaninie, udaje się wyciąć z papieru.

Firanka lasowiacka - woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (1).
Firanka lasowiacka, woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (1).

Firanka lasowiacka - woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (2).
Firanka lasowiacka, woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (2).

Firanka lasowiacka - woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (3).
Firanka lasowiacka, woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (3).

Firanka lasowiacka - woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (4).
Firanka lasowiacka, woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (4).

Firanka lasowiacka - woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (5).
Firanka lasowiacka, woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (5).

Firanka lasowiacka - woj. podkarpackie, czerwiec 2016 (6).
Szkice do firanek lasowiackich, woj. podkarpackie, czerwiec 2016.


WYBRANE PRACE z 2015

Wycinanka koszalińska czarna (pocztówka 1).
Wycinanka koszalińska czarna (pocztówka 1).

Wycinanka koszalińska czarno-czerwona (pocztówka 2).
Wycinanka koszalińska czarno-czerwona (pocztówka 2).

Wycinanka koszalińska czarna z kotami (pocztówka 3).
Wycinanka koszalińska czarna z kotami (pocztówka 3).

Wycinanka koszalińska czerwona z kotami (pocztówka 4).
Wycinanka koszalińska czerwona z kotami (pocztówka 4).

Firanki geometryczne.
Firanki geometryczne z półpergaminu.

Firanki geometryczne w oknie.
Firanki geometryczne w oknie.

Wycinanka koszalińska czarna na jajku.
Wycinanka koszalińska czarna na jajku.

Wycinanka koszalińska czerwona na jajku.
Wycinanka koszalińska czerwona na jajku.

Wycinanki-zakładki 2015.
Wycinanki-zakładki 2015. Od lewej: koszalińska, żukowska, kociewska, borowiacka.

Wycinanki-śnieżynki na Boże Narodzenie 2015.
Wycinanki-śnieżynki na Boże Narodzenie 2015.


WYCINANKA KOSZALIŃSKA NA KARTKACH POCZTOWYCH (prace sprzed 2006 r.)

Wycinanka koszalińska 1
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (1).

Wycinanka koszalińska 2
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (2).

Wycinanka koszalińska 3
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (3).

Wycinanka koszalińska 4
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (4).

Wycinanka koszalińska 5
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (5).

Wycinanka koszalińska 6
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (6).

Wycinanka koszalińska 7
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (7).

Wycinanka koszalińska 8
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (8).

Wycinanka koszalińska 9
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (9).

Wycinanka koszalińska 10
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (10).

Wycinanka koszalińska 11
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (11).

Wycinanka koszalińska 12
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (12).

Wycinanka koszalińska 13
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (13).

Wycinanka koszalińska 14
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (14).

Wycinanka koszalińska 15
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (15).

Wycinanka koszalińska 16
Wycinanka koszalińska pocztówkowa (16).

Jednym z wielu przykładów popularyzacji wycinanki, oprócz kartek pocztowych, są zakładki do książek w formie laminatów.
Po lewej stronie to koszalińskie wycinanki ludowe (symetryczne), po prawej wycinanki inspirowane haftem kaszubskim, szkoła żukowska. Wszystkie powstały na początku lipca 2006 r.

Zakładki koszalińskie 2006
Wycinanka koszalińska - zakładka.

Zakładki wycinanki inspirowane haftem kaszubskim, szkoła żukowska, 2006
Wycinanka - zakładka, haft kaszubski, szkoła żukowska.

Wycinanka "Wielkanoc" powstała w 1995 r. Wykonana jest z jednego kawałka papieru i stanowi wielki unikat, o czym wiedzą znawcy wycinankarstwa. Jednak taka technika wycinania nie jest specyficzna tylko dla Polski. W 2006 r. autorka odwiedziła wystawę "Kultura Żydów galicyjskich" w Gdańsku, na której zobaczyła podobnie wycięte wycinanki świąteczne. Duże wycinanki ze scenami rodzajowymi spotkała również w dawnej kulturze chińskiej i na dyplomach niemieckich cechów rzemieślniczych.

Wycinanka koszalińska Wielkanoc 1995
"Wielkanoc" - wycinanka koszalińska, 1995 r.

Wycinanka rozeta
Wycinanka koszalińska - rozeta, 1995 r.

Kolejne zakładki powstały 12 sierpnia 2006 r. Podczas pracy nad nimi prawdziwym odkryciem był dla Danuty Sroka haft kociewski. Wg niej daje ogromne możliwości kolorystyczne i kompozycyjne. Przy nim np. haft żukowski jest nadspodziewanie skromny, usztywniony kanonami, chociaż bardzo wyrazisty. Co do tego ostatniego autorka zdaje sobie sprawę, że jest to kwestia potrzeby jednoznacznej identyfikacji regionalnej pośród innych polskich haftów i z tego względu musi pozostać niezmienny.
Do prac inspirowanych haftem charakterystycznym dla szkoły borowiackiej, skoro miał przypominać odcienie bursztynu, dodała kolor miodu spadziowego i matowe złoto zamiast oliwkowego (odcień nieosiągalny w wycinankach). Motywy zostały zaczerpnięte z teczek z wzorami wydanymi w latach 1974-1986 przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdańsk i Chojnice. Tym niemniej wzory zostały przez autorkę potraktowane dość swobodnie, musiały bowiem spełniać wymogi wycinanki w formie zakładki o długości 21 cm.

Zakładki wycinanki inspirowane haftem kaszubskim, kociewskim, 2006
Wycinanka - zakładka, haft kaszubski, kociewski, 2006 r.

Zakładki wycinanki inspirowane haftem kaszubskim, szkoła żukowska, 2006
Wycinanka - zakładka, haft kaszubski, szkoła żukowska, 2006 r.

Zakładki wycinanki inspirowane haftem borowiackim, 2006
Wycinanka - zakładka, haft kaszubski, haft borowiacki, 2006 r.

Zakładki wycinanki, koszalińskie, 2006
Wycinanka koszalińska - zakładka, 2006 r.

Zdaniem autorki w formie wycinanek najskromniej, „sztucznie”, prezentują się wzory inspirowane złotogłowiem kaszubskim.
W rzeczywistości złotogłowie kaszubskie jest to kunsztowny, pracochłonny, trójwymiarowy haft - płaskorzeźba, jeden z najtrudniejszych i najpiękniejszych w Polsce. Nawet najstaranniej i wiernie odwzorowany nigdy nie będzie miał tych walorów wykonany złotym papierem na płaskiej powierzchni. W Europie istnieje jedna technika zdobnicza pozwalająca osiągnąć na papierze efekt wypukłości, która być może dobrze imitowałaby złotogłowie kaszubskie, ale póki co autorka nie chce go zdradzić.

Zakładki wycinanki inspirowane złotogłowiem kaszubskim, 2006
Wycinanka - zakładka, haft złotogłowie kaszubskie, 2006 r. (1)

Zakładki wycinanki inspirowane złotogłowiem kaszubskim, 2006
Wycinanka - zakładka, haft złotogłowie kaszubskie, 2006 r. (2)

Zakładki wycinanki inspirowane złotogłowiem kaszubskim, 2006
Wycinanka - zakładka, haft złotogłowie kaszubskie, 2006 r. (3)

Następne wycinanki w postaci zakładek powstały 11 sierpnia 2007 r. Są na podstawie haftu żukowskiego i złotogłowia kaszubskiego. Zaprezentowane poniżej na tle polskich, kaszubskich pejzaży.

Zakładki wycinanki inspirowane haftem żukowskim, 2007
Wycinanka - zakładka, haft kaszubski, szkoła żukowska, 2006 r. (1)

Zakładki wycinanki inspirowane haftem żukowskim, 2007
Wycinanka - zakładka, haft kaszubski, szkoła żukowska, 2007 r. (2)

Zakładki wycinanki inspirowane złotogłowiem kaszubskim, 2007
Wycinanka - zakładka, złotogłowie kaszubskie, 2007 r. (1)

Zakładki wycinanki inspirowane złotogłowiem kaszubskim, 2007
Wycinanka - zakładka, złotogłowie kaszubskie, 2007 r. (2)

Zakładki wycinanki inspirowane złotogłowiem kaszubskim, 2007
Wycinanka - zakładka, złotogłowie kaszubskie, 2007 r. (3)

Zakładki wycinanki inspirowane złotogłowiem kaszubskim, 2007
Wycinanka - zakładka, złotogłowie kaszubskie, 2007 r. (4)

Wycinanka może też mieć bardzo nietypowe zastosowanie!

Wycinanka na gitarze
Wycinanka koszalińska na główce gitary, 2011 r.

W grudniu 2009 r. w Muzeum w Koszalinie otwarto wystawę bożonarodzeniową "Magiczne drzewko". Specjalnie na tę okazję Danuta Sroka wykonała duże wycinanki w formie firanek z białego papieru, które naklejone na okna stwarzały domowy klimat wystawy.

Wycinanka - firanka-1 Wycinanka - firanka-2

Wycinanka - firanka-3 Wycinanka - firanka-4

Wycinanka - firanka-5 Wycinanka - firanka-6

Wycinanka - firanka-7 Wycinanka - firanka-8

Wycinanka - firanka-9 Wycinanka - firanka-10

Wycinanka - firanka-11 Wycinanka - firanka-12

Wycinanki - firanki papierowe na wystawie bożonarodzeniowej w Muzeum Koszalin, grudzień 2009 r.

Autorka stosuje również wycinanki do ozdabiania pisanek i pudełek. Na stosunkowo małej powierzchni wydmuszki mieszczą się tylko bardzo drobne wycinanki. Mają najczęściej ozdobny pionowy ornament pasmowy (jeden lub dwa) przez całe jajko, który tworzy dwa lub cztery eliptyczne "okna" na jajku. W "okna" wklejane są dwie lub cztery identyczne małe wycinanki symetryczne.

Pisanka wycinankowa i pudełko
Wycinanka koszalińska na pisance gęsiej i wieczku pudełka.

Pisanki oklejane wycinankami
Wycinanka koszalińska na pisankach.

Wzór z zakładki - wycinanki koszalińskiej zainspirował Piotra Wiśniewskiego i Olę Piętę, studentów wzornictwa krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (grupa projektowa Nobo Design), którzy użyli go w 2009 r. do projektu sznurowadeł pod nazwą "ludowadła". Po raz pierwszy projekt został zaprezentowany na konkursie zorganizowanym z okazji sześćdziesięciolecia Cepelii, gdzie zdobył trzecie miejsce (pierwszego nie przyznano). W konkursie organizatorom chodziło o propozycję pamiątki z Polski inspirowaną kulturą ludową. W roku następnym "ludowadła" zostały pokazane na targach Etnodizajn w Krakowie. Potem były jeszcze prezentowane na wystawach w Warszawie, Wrocławiu i Łodzi. Opisał to Jarosław Jurkiewicz w artykule pt.: "Ludowadła są z Koszalina" w "Teraz Koszalin" 8 lipca 2010 r.

Ludowadła są z Koszalina, 2010
Wycinanka koszalińska w projekcie ludowadła, 2009 r.

Ludowadła są z Koszalina, 2010
Wycinanka koszalińska, sznurowadła - ludowadła, 2009 r.

Flaga Hiszpanii, Barcelona Wiele wycinanek autorki znajduje się w różnych krajach na świecie m.in. w Hiszpanii (Barcelona). W listopadzie 2010, na zamówienie prywatnego kolekcjonera, powstała mała kolekcja koszalińskich wycinanek pocztówkowych prezentowana poniżej.
O fakcie istnienia takiej wycinanki wspomina np. amerykański serwis Pinterest Folk Art around the World, który umożliwia użytkownikom sieciowe kolekcjonerstwo materiałów wizualnych. Ben Silbermann, jeden z twórców serwisu, mówi w wywiadzie dla amerykańskiej telewizji, że strona "służy do dzielenia się wszystkimi ładnymi rzeczami, które znajdują się w sieci".

Wycinanki koszalińskie, 2010
Wycinanki koszalińskie w formacie pocztówkowym na zamówienie z Hiszpanii - kolekcja prywatna, listopad 2010 r. (1)

Wycinanki koszalińskie, 2010
Wycinanki koszalińskie w formacie pocztówkowym na zamówienie z Hiszpanii - kolekcja prywatna, listopad 2010 r. (2)

Wycinanki koszalińskie, 2010
Wycinanki koszalińskie w formacie pocztówkowym na zamówienie z Hiszpanii - kolekcja prywatna, listopad 2010 r. (3)

Wycinanki koszalińskie, 2010
Wycinanki koszalińskie w formacie pocztówkowym na zamówienie z Hiszpanii - kolekcja prywatna, listopad 2010 r. (4)

Wycinanki koszalińskie, 2010
Wycinanki koszalińskie w formacie pocztówkowym na zamówienie z Hiszpanii - kolekcja prywatna, listopad 2010 r. (5)

Lampka - gif Wycinanka koszalińska może mieć też zastosowanie do ozdabiania przeróżnych przedmiotów użytkowych np. choinkowych lampek ledowych w postaci świeczek. Została tu użyta prosta w formie wycinanka ze srebrnego, metalicznego papieru samoprzylepnego.

Wycinanka koszalińska mała, 2013 r.
Wycinanka koszalińska mała, 2013 r.

Wycinanka koszalińska mała na lampkach choinkowych, 2013 r.
Wycinanka koszalińska mała na lampkach choinkowych, 2013 r.

Wycinanki "śnieżynki" 2013
Na Boże Narodzenie autorka wycina ozdoby choinkowe z białego papieru. Są to wycinanki "śnieżynki". Każdego roku powstają nowe. Mają charakter jednorazowy, przechowywane są rzadko, tylko najładniejsze i niezniszczone. Dla tego typu prac największym zagrożeniem jest żółknięcie papieru. Średni wymiar: 7 x 7 cm.

Wycinanki śnieżynki, Boże Narodzenie 2013.
Wycinanki "śnieżynki" choinkowe. Boże Narodzenie 2013.

okna Firanki z papieru
Latem 2014 powstała seria dziesięciu firanek papierowych. Posłużyły do dekoracji okien w sali weselnej w woj. podkarpackim. Zostały wycięte z półpergaminu klejonego pasmami w pionie, w typie harmonijkowym. Wysokość: 120 cm, szerokości: od 141 do 116 cm. Dla osiągnięcia bogatszych układów, oprócz pionowych osi symetrii, firanki były składane też ukośnie. Dominują ażury geometryczne: romby, trójkąty, łuki, koła itp. Wzory układają się w liście, gałązki, kwiaty, kratownice i gwiazdy. Specjalnie dla Młodej Pary została wycięta firanka z gołębiami i sercami. Wykonanie firanek poprzedziło projektowanie bliżej opisane w dziale WARSZTAT. Wycinanki zostały zaopatrzone w autorski certyfikat autentyczności. (Wpis: 12.08.2014.)
Szczęść Boże Młodej Parze!

Firanka z papieru 1.
Firanka z papieru (1).

Firanka z papieru 2.
Firanka z papieru (2).

Firanka z papieru 3.
Firanka z papieru (3).

Firanka z papieru 4.
Firanka z papieru (4).

Firanka z papieru 5.
Firanka z papieru (5).

Firanka z papieru 6.
Firanka z papieru (6).

Firanka z papieru 7.
Firanka z papieru (7).

Firanka z papieru 8.
Firanka z papieru (8).

Firanka z papieru 9.
Firanka z papieru (9).

Firanka z papieru 10.
Firanka z papieru (10).

Wycinanki "śnieżynki" 2014

Wycinanki śnieżynki, Boże Narodzenie 2014.
Wycinanki "śnieżynki" choinkowe. Boże Narodzenie 2014.

struś "RAJ" - wycinanka koszalińska 2015
Na początku maja powstała pisanka na strusiej wydmuszce pod nazwą "Raj". To wycinanka koszalińska, autorska. Na to bardzo specjalne zamówienie prywatny kolekcjoner cierpliwie oczekiwał prawie 4 lata! Wzór składa się z ornamentu południkowego i dwóch scen w oknach jajka: ptaków, palmety i kwiatów wyrastających z serca oraz rajskiej jabłoni, pod którą stoją Adam i Ewa. Wysokość ok. 18 cm. Etapy powstawania przedstawiono na dalszych zdjęciach.
W tego typu pracach kłopot sprawia takie dopasowanie wycinanki, aby jej elementy nie zachodziły na siebie na obłym kształcie. Papier trzeba ciąć dużo mocniej niż w wycinankach płaskich, w których taki problem nie występuje. Korygujące cięcia często odbywają się bezpośrednio na jajku, na częściowo naklejonej wycinance. Nie da się przewidzieć, czy i jak elementy zajdą na siebie. Wzór przykleja się partiami. Trzeba pamiętać, że często już pierwszy źle naklejony fragment może zdecydować, czy cała wycinanka ułoży się prawidłowo. (Wpis: 11.05.2015.)

Wycinanka na strusim jajku 2015.
"Raj", wycinanka koszalińska, jajko strusia, maj 2015.

wycinanka-strusie-1
Przyklejanie ornamentu południkowego.

wycinanka-strusie-1a
Ornament podklejony i uzupełniony czerwonym kolorem.

wycinanka-strusie-2
"Surowe" drzewo.

wycinanka-strusia-2a
Podklejenie na czerwono serca, korzeni i korony jabłoni.

wycinanka-strusie-3
"Surowe" kwiaty z drugiego okna, częściowo podklejone.

wycinanka-strusia-3a
Wklejanie kwiatów w okno pisanki.

Powrót do poprzedniej strony

Aktualizacja: 29 grudnia 2016.

Copyright 2006©2017 Danuta Sroka. All rights reserved.
Kopiowanie i rozpowszechnianie materiałów zawartych na stronie bez wiedzy i zgody właściciela zabronione.